در میانه دو زبان: دغدغه‌های استاد عربی برای حراست از گنجینه فارسی

به نقل از خبرگزاری قاصدک شرق: مراسم وداع با زنده‌یاد موسی اسوار، مترجم برجسته زبان و ادبیات عرب و عضو پیوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسی، صبح امروز پنجم شهریورماه با حضور جمعی از اهالی فرهنگ، اعضای فرهنگستان و خانواده این مترجم فقید در فرهنگستان زبان برگزار شد.

غلامعلی حدادعادل، رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی، در این مراسم با توصیف امروز به عنوان روزی تلخ برای فرهنگستان، اظهار داشت که فرهنگستان یکی از برجسته‌ترین اساتید خود را از دست داده است. وی فقدان این شخصیت ارجمند را در ابتدا به خانواده استاد اسوار تسلیت گفت.

وی با اشاره به پیشینه طولانی روابط ادبیات فارسی و عربی که دست‌کم به اندازه تاریخ اسلام در ایران قدمت دارد، افزود که همواره در طول تاریخ ایران، استادانی وجود داشته‌اند که به هر دو زبان مسلط بودند و از ارکان ادبیات عرب به شمار می‌رفتند. اما از حدود دویست سال پیش و با گرایش به سمت غرب، تعداد این ادیبان کاهش یافته است.

حدادعادل، استاد اسوار را پاسخی به این خلأ دانست و یادآور شد که وی به ندرت واجد ویژگی‌هایی بود که او را به عنوان مرجعی مطمئن در ادبیات عرب برای اهل ادب مطرح می‌کرد. وی به پیشینه خانوادگی استاد اسوار اشاره کرد و توضیح داد که خانواده‌های بسیاری با تبار ایرانی که عشق به اهل بیت(ع) داشتند، در عراق زندگی می‌کردند و پس از اخراج توسط رژیم بعث، به ایران بازگشتند. استاد اسوار که در عراق متولد و پرورش یافته بود، زبان عربی را در محیط آموخته و این سرمایه را به ایران آورد.

رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی تأکید کرد که تسلط استاد اسوار بر دانش‌های زبانی، او را به پلی میان ایران و کشورهای عربی تبدیل کرده بود. هم در ایران و هم در جهان عرب، او به عنوان مرجعی مورد اعتماد شناخته می‌شد. ترجمه‌های او استوار و پخته بود و هم با ادبیات کلاسیک و هم با ادبیات معاصر عرب آشنا بود؛ از ترجمه چکامه‌های متنبی تا آخرین رمان‌ها و داستان‌های کوتاه نویسندگان عرب. علاوه بر این، او در زبان‌شناسی نیز صاحب‌ نظر بود و به ادبیات فارسی نیز خدمات ارزنده‌ای ارائه کرد.

حدادعادل با اشاره به آشنایی بیش از چهل ساله خود با استاد اسوار، به فعالیت‌های او در دهه ۶۰ و ۷۰ در صدا و سیما اشاره کرد و گفت: او در آن زمان بسیار فعال بود و چهار همایش برای اصلاح وضعیت زبان در صدا و سیما برگزار کرد. وی عضو و مدتی نیز رئیس شورای عالی ویرایش صدا و سیما بود که شامل اساتیدی مانند دکتر نجفی، مرحوم سمیعی گیلانی و استاد صادقی می‌شد. حضور او باعث اطمینان خاطر بود و آرزو داریم همچنان چنین دلسوزانی برای پاسداری از زبان فارسی در رسانه ملی حضور داشته باشند.

وی با اشاره به برنامه پرطرفدار «پارسی را پاس بداریم» که به کوشش استاد اسوار تولید شده بود، افزود: دغدغه او تنها ادبیات عرب نبود، بلکه به همان اندازه یا حتی بیشتر، نگران زبان فارسی بود. او همچون دلاوری بود که با هر دو دست، هم در ادبیات فارسی و هم در عربی، توانا می‌جنگید. او فردی پرکار، دقیق‌النظر و آشنا به منابع بود و هرگز قلم را زمین نمی‌گذاشت.

رئیس فرهنگستان همچنین به علاقه استاد اسوار به کار و مدیریت اشاره کرد و یادآور شد که پس از درگذشت استاد سمیعی گیلانی، مدیریت گروه ادبیات تطبیقی فرهنگستان به او سپرده شد. از نظر اخلاقی، او فردی محترم، آرام و دوست‌داشتنی بود که همواره از مصاحبت او بهره می‌بردند و کمتر پیش می‌آمد که درباره کسی بدگویی کند. او مهربانی و دوستی را شامل حال همه می‌کرد.

حدادعادل بر ویژگی‌های ارزشی و معنوی استاد اسوار نیز تأکید کرد و به آثار او در زمینه ادبیات مقاومت فلسطین اشاره نمود. او گفت: اسوار نسبت به ملت مظلوم فلسطین حساسیت ویژه‌ای داشت و با آغاز طوفان الاقصی، داوطلبانه به سخنرانی درباره ادبیات مقاومت پرداخت. تسلط او بر این حوزه کم‌نظیر بود و آثاری مانند «تا هر وقت که برگردیم» (گزیده داستان‌های غسان کنفانی) و «ادبیات مقاومت در فلسطین اشغال شده» از او به جا مانده است. این غیرت و حمیت انسانی و اسلامی، از او چهره‌ای سازنده‌تر ساخته بود.

در پایان، رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی با بیان این که جای خالی استاد اسوار به‌سختی پر خواهد شد، گفت: او مردی نجیب بود که حرصی برای مال و مقام نداشت، اما عطش علم و دانش در او پایان‌ناپذیر بود. او با آثارش همواره زنده خواهد ماند و جایگاهش در دل‌های ما محفوظ است.