اگر تجربه تلخ امامزاده ابراهیم شفت پندآموز نباشد، چه بسا به زودی شاهد فاجعهای بزرگتر در جنگل گیسوم باشیم.
حادثه آتشسوزی گسترده در روستای گردشگری امامزاده ابراهیم شفت در اردیبهشت۱۴۰۳، یکی از تلخترین رویدادهای زیستمحیطی و اقتصادی استان گیلان در سالهای اخیر بود. این حادثه که به تخریب گسترده واحدهای مسکونی و تجاری انجامید، بار دیگر نگاهها را به معضل ایمنی در مناطق گردشگری شمال کشور معطوف کرد.
سابقه آتشسوزی/ اردیبهشت ۱۴۰۳؛ فاجعهای که تکرار شد
بامداد پنجشنبه۱۳اردیبهشت۱۴۰۳، شعلههای آتش از یک مغازه نانوایی در روستای گردشگری امامزاده ابراهیم شفت سر کشید.این حادثه که به گفته فرماندار شفت ناشی از اتصال سیم برق در نانوایی بود، در کمتر از چند دقیقه به خانهها و مغازههای اطراف سرایت کرد.خانهها و مغازههایی که همگی از جنس چوب ساخته شده بودند و به همین دلیل این شهرک به «شهرک چوبی» نیز معروف است.چوبی بودن سازهها عاملی تعیینکننده در سرعت و شدت بیسابقه آتشسوزی بود.
بر اساس گزارشهای رسمی، در این حادثه۱۲۰خانه، مغازه و واحد اقامتی دچار تخریب گسترده شد.برخی منابع رقم دقیقتری را نیز عنوان کردهاند و از تخریب حدود۳۰۰خانه و مغازه سخن گفتهاند.خوشبختانه این حادثه تلفات جانی در پی نداشت، اما خسارت مالی وارده به ساکنان منطقه بسیار سنگین بود.
آتشسوزی اردیبهشت۱۴۰۳، پنجمین آتشسوزی در طول سی سال گذشته (در سالهای۱۳۷۵،۱۳۷۸،۱۳۹۲،۱۳۹۶و۱۴۰۳) بود که به جان این روستای گردشگری افتاده بود.
آتشسوزی فروردین ۱۴۰۴
فقط یک سال پس از آن فاجعه، شب یکشنبه ۱۰ فروردینماه ۱۴۰۴ و همزمان با تعطیلات نوروزی، روستای امامزاده ابراهیم شفت بار دیگر طعمه حریق شد. در این آتشسوزی، ۹ ساختمان شامل مجموعاً ۴۵ واحد مسکونی و تجاری در آتش سوخت. سرپرست فرمانداری شفت خسارت وارده به این حادثه را حدود ۴۰ میلیارد تومان برآورد کرد. خوشبختانه این حادثه نیز تلفات جانی نداشت.
اگرچه علت آتشسوزی اردیبهشت ۱۴۰۳، اتصال سیم برق در یک مغازه نانوایی عنوان شد اما در آتشسوزی فروردین ۱۴۰۴ نیز دو گزینه احتمالی شامل وزش باد گرم و سرایت آتش از اراضی مطرح شده است.
چوبی بودن واحدهای مسکونی و تجاری، مهمترین عامل تشدیدکننده آتشسوزی بود. اهالی روستا توصیف کردهاند که «خانهها همه چوبی بودند و آتش تلی از خاکستر به جا گذاشت». همچنین استفاده از کپسول گاز در این شهرک، خطر انفجار را به مراتب افزایش داده بود.
از سوی دیگر، نبود تجهیزات ایمنی کافی در منطقه، فاجعه را تشدید کرد. بر اساس اظهارات و گزارشها، جعبههای آتشنشانی یا شلنگ نداشتند، یا اگر داشتند به منبع آب وصل نبودند و یا شدت آب در حدی نبود که بتواند کاری انجام دهد.
ماشین آتشنشانی در شب حادثه در یک مهمانسرا پارک بود و راننده نداشت؛ چرا که به گفته اهالی، یک سالی میشد که راننده استعفا داده بود و حقوق او را نداده بودند. مسیر دسترسی نامناسب روستا نیز موجب شد تا آتشنشانان از شهرهای مجاور حداقل ۴۵ دقیقه بعد به محل حادثه برسند.
با وجود وعدههایی که برای برخورد با مسببان و رفع مشکلات و ریشههای این حادثه داده شد، تکرار چندباره آتشسوزی که فروردین ۱۴۰۴ آخرین مورد آن بود ثابت کرد حتی اگر برخورد و اقدامی هم در این زمینه صورت گرفته باشد، اثربخش و بازدارنده نبوده است.
دو آتشسوزی آخر در این نقطه باوجود تخریب چندصد واحد مسکونی و تجاری و خسارت مالی دهها میلیارد تومانی، خوشبختانه تلفات جانی در پی نداشت؛ اگرچه به بخش قابل توجهی از این مکان دیدنی آسیب شدید دید بهطوریکه برخی رسانهها و کارشناسان، نوع آسیب وارده را مانند آسیبهای ناشی از فوران آتشفشان هم مقایسه کردند اما جنگلها و مناطق طبیعی حاشیه این نقطه از گزند نابودی در امان ماند.
اما آنچه یادآوری حادثه امامزاده ابراهیم شفت را ضروری میکند، نه فقط بازخوانی ابعاد این فاجعه، بلکه هشدار درباره تهدیدی مشابه و چه بسا بزرگتر در کمین یکی از بکرترین و زیباترین جنگلهای شمال ایران است؛ جنگل ساحلی گیسوم؛ جایی که بازارچهای سنتی در دل انبوه درختان و بیبهره از کمترین الزامات ایمنی، میتواند در صورت بروز یک جرقه، به فاجعهای جبرانناپذیر برای طبیعت، میراث فرهنگی و جان انسانها بدل شود.
روستای گردشگری امامزاده ابراهیم در فاصله ۳۱ کیلومتری جنوب شهرستان شفت و ۴۸ کیلومتری رشت قرار دارد. جنگل گیسوم اما در شهرستان تالش واقع شده است و فاصله آن تا امامزاده ابراهیم شفت حدود ۵۰ تا ۶۰ کیلومتر برآورد میشود. اگرچه این دو منطقه از نظر جغرافیایی مجاور یکدیگر نیستند، اما الگوی مشابه توسعه گردشگری در هر دو منطقه، نگرانیهای جدی را ایجاد کرده است.
جنگل گیسوم یکی از بکرترین و زیباترین جنگلهای ساحلی شمال ایران، در شهرستان تالش استان گیلان واقع شده است. این جنگل که حدود ۸۰ هکتار مساحت دارد، یکی از معدود جنگلهای هیرکانی است که از خط ساحلی تا کوهستانها کشیده شده. ویژگی منحصربهفرد این جنگل، اتصال مستقیم آن به ساحل دریای خزر است. مسیر دسترسی به این جنگل، جادهای جنگلی و زیباست که به «تونل سبز» معروف شده است.
در سالهای اخیر، تبلیغات گستردهای برای معرفی ساحل و جنگل گیسوم به عنوان یک مقصد گردشگری رویایی انجام شده است. این تبلیغات در حالی است که هیچ ضابطه مشخصی برای حفاظت همزمان از جنگل، دریا و ساحل و همچنین جلوگیری از وقوع حوادث خطرناکی مثل آتشسوزی تدوین نشده است و روزانه هزاران مسافر به منطقه ساحلی گیسوم وارد میشوند؛ رقمی که فشار بیسابقهای بر این اکوسیستم شکننده وارد میکند.
تبدیل بافت ساحل به پارکینگ، خوابگاه و محل انواع تفریحات زمینی و هوایی
ساحل گیسوم در سالهای اخیر با تخریب و تصرف مواجه بوده است. گزارشها حاکی از آن است که ۶۰ متر از حریم دریای ساحل روستای گتگسر در طرح ساحلی گیسوم تصرف شده بود. همچنین انباشت زبالههای فراوان در این ساحل، چهره این منطقه زیبا را مخدوش کرده است.
ورود و توقف روزانه هزاران مسافر و گردشگر به این منطقه، کار را به جایی رساند که در حال حاضر بخش گستردهای از این ساحل به پارکینگ و ایجاد کانکس و آلاچیق و زمین بازی و فروشگاه و … اختصاص یابد.
یکی از نگرانکنندهترین موارد در منطقه گیسوم، ایجاد بازارچههای سنتی در حاشیه جاده جنگلی و میان انبوه درختان است. این بازارچهها با کمترین فاصله از جاده و بدون هیچ الزامات ایمنی و تجهیزات آتشنشانی احداث شدهاند.
با توجه به تجربه تلخ امامزاده ابراهیم شفت که در آن سازههای چوبی و نبود تجهیزات ایمنی، فاجعهای عظیم رقم زد، شرایط در جنگل گیسوم بسیار بحرانیتر است؛ چراکه:
- بازارچه در دل جنگل و میان درختان انبوه قرار دارد
- هرگونه آتشسوزی به سرعت به درختان سر به فلک کشیده سرایت خواهد کرد
- دسترسی امدادگران به دل جنگل بسیار دشوارتر از منطقه امامزاده ابراهیم است
- باد گرم در منطقه گیسوم میتواند آتش را با سرعت بیشتری گسترش دهد
خطر نابودی یکی از بکرترین جنگلهای ایران
با توجه به اینکه جنگل گیسوم در دل جنگلهای هیرکانی واقع شده و از تنوع زیستی فوقالعادهای برخوردار است، هرگونه آتشسوزی در این منطقه، فراتر از مخاطرات مالی و جانی، به معنای نابودی یکی از ارزشمندترین میراثهای طبیعی ایران خواهد بود.
جنگلهای هیرکانی ثبتشده در فهرست میراث جهانی یونسکو هستند و آتشسوزی در گیسوم میتواند اعتبار این ثبت جهانی را نیز به چالش بکشد.
تلاش برای ثبت جهانی و تهدید پیشرو
روستای گیسوم در بین حدود دو تا سه هزار روستای گیلان به عنوان نامزد ثبت روستای برتر جهانی گردشگری انتخاب شده است.
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی گیلان از تکمیل و ارسال پرونده این روستا به سازمان جهانی گردشگری ملل متحد خبر داده است. استاندار گیلان نیز از برنامهریزی برای ثبت جهانی روستای گیسوم تا سال ۲۰۲۷ خبر داده است.
اما ثبت جهانی یک روستا، افزون بر معرفی ظرفیتها، تعهدات سنگینی برای حفاظت از میراث طبیعی و فرهنگی ایجاد میکند. اگر پیش از تحقق این ثبت، فاجعهای چون آتشسوزی در گیسوم رخ دهد، نهتنها این روستا شانس خود را برای ثبت جهانی از دست خواهد داد، بلکه اعتبار گردشگری کل استان گیلان نیز مخدوش خواهد شد.
معاون سیاسی، امنیتی و اجتماعی استانداری گیلان نیز بر این نکته تأکید کرده که ثبت جهانی گیسوم نیازمند ساماندهی و استقرار مناسب زیرساختهاست اما سابقه تلخ آتشسوزیهای مکرر در امامزاده ابراهیم شفت، که در فاصله کمتر از یک سال دو بار تکرار شد و خسارتهای مالی سنگینی برجای گذاشت، نشان میدهد که بیتوجهی به الزامات ایمنی در مناطق گردشگری، میتواند به فاجعههایی جبرانناپذیر منجر شود. آنچه در امامزاده ابراهیم رخ داد، اگرچه از نظر خسارت مالی و جانی سنگین بود، اما خوشبختانه به نابودی یک اکوسیستم جنگلی منجر نشد.
اما در مورد جنگل ساحلی گیسوم، شرایط کاملاً متفاوت و بسیار هشداردهنده است. ایجاد بازارچههای سنتی در دل جنگل، بدون رعایت کمترین اصول ایمنی، تبلیغ گسترده این منطقه بدون تدوین ضوابط حفاظتی، تخریب ساحل در سالهای گذشته، و از همه مهمتر قرار گرفتن این بازارچهها در میان انبوه درختان جنگلی، همه دستبهدست هم دادهاند تا یک فاجعه احتمالی در کمین این منطقه باشد.
آتشسوزی در گیسوم، بر خلاف امامزاده ابراهیم، فقط به سوختن چند خانه و مغازه منجر نخواهد شد؛ بلکه میتواند به نابودی یکی از بکرترین جنگلهای شمال ایران، خدشهدار کردن شانس ثبت جهانی این روستا، و تحمیل خسارت جبرانناپذیر به میراث طبیعی و فرهنگی گیلان بینجامد.
اگر تجربه تلخ امامزاده ابراهیم شفت پندآموز نباشد، چه بسا به زودی شاهد فاجعهای بزرگتر و غمانگیزتر در جنگل گیسوم باشیم؛ فاجعهای که در آن، نه فقط اموال و سرمایهها، بلکه ریههای سبز شمال ایران در آتش خواهند سوخت.
ارسال نظر شما
مجموع نظرات : 0 در انتظار بررسی : 0 انتشار یافته : 0