تاریخ انتشار : یکشنبه 24 آبان 1405 - 22:57
کد خبر : 19459

نشست علمی و فرهنگی «قدم زدن در حوالی شادی» با همکاری اندیشگاه روایت ایرانی و به همت مرکز مشاوره نیکان، با حضور علاقه‌مندان در اردبیل برگزار شد.

از خوانش زاهدانه تا خوانش عاشقانه؛ تأملی در شادی وجودی و روان‌شناسی عشق از دیدگاه مولانا

از خوانش زاهدانه تا خوانش عاشقانه؛ تأملی در شادی وجودی و روان‌شناسی عشق از دیدگاه مولانا

نشست علمی و فرهنگی «قدم زدن در حوالی شادی؛ تأملی در شادی وجودی و روان‌شناسی عشق از دیدگاه مولانا»، روز شنبه ۲۳ آبان‌ماه ۱۴۰۵ با همکاری اندیشگاه روایت ایرانی و به همت مرکز مشاوره نیکان در اردبیل برگزار شد. در این نشست، محمد فرهمند سرابی، پژوهشگر اندیشگاه روایت ایرانی، با تفکیک دو خوانش «زاهدانه» و «عاشقانه» از دین، شادی را نه یک هیجان زودگذر، بلکه کیفیتی عمیق و برخاسته از نوع مواجهه انسان با هستی و تجربه حضور حقیقت دانست و با استناد به اشعار مولانا، بر نقش عشق در دگرگونی نگاه انسان به جهان و دستیابی به سلامت روان و بهزیستی تأکید کرد.

به گزار خبرنگار قاصدک شرق؛ نشست علمی و فرهنگی «قدم زدن در حوالی شادی؛ تأملی در شادی وجودی و روان‌شناسی عشق از دیدگاه مولانا» با همت مرکز مشاوره نیکان و همکاری اندیشگاه روایت ایرانی، روز شنبه ۲۳ آبان‌ماه ۱۴۰۵ با حضور علاقه‌مندان در اردبیل برگزار شد.

در این نشست، محمد فرهمند سرابی، عضو هیأت علمی دانشگاه و پژوهشگر اندیشگاه روایت ایرانی، با بررسی ابعاد مختلف مفهوم شادی در اندیشه مولانا، به تبیین نسبت میان عشق، معنویت و سلامت روان پرداخت و با نگاهی به سنت عرفانی اسلامی، شادی را نه صرفاً یک هیجان زودگذر، بلکه کیفیتی عمیق و برخاسته از نوع مواجهه انسان با هستی و تجربه حضور حقیقت دانست.

فرهمند سرابی در آغاز سخنان خود با اشاره به دو گونه مواجهه با دین در سنت معنوی اسلام، از خوانش زاهدانه و خوانش عاشقانه به‌عنوان دو رویکرد قابل تمایز در تجربه دینی یاد کرد و اظهار داشت: در خوانش زاهدانه، رابطه انسان با خداوند عمدتاً در چارچوب نسبت عبد و معبود تعریف می‌شود و مفاهیمی همچون خوف، رجا، اطاعت، تکلیف، محاسبه نفس و پرهیز از گناه در مرکز تجربه دینی قرار می‌گیرند. در این رویکرد، انسان بیش از هر چیز در پی رهایی از عذاب، جلب رضایت الهی و دستیابی به رستگاری است.

وی افزود: در کنار این نگرش، به‌تدریج در سنت عرفانی اسلام، خوانشی عاشقانه از دین شکل می‌گیرد که در آن نسبت انسان و خداوند از افق عشق و محبت فهم می‌شود. در این تلقی، رابطه انسان با خداوند صرفاً رابطه بنده و فرمانروا نیست، بلکه رابطه عاشق و معشوق است. در چنین نگرشی، عبادت نه فقط برای رهایی از عذاب یا دستیابی به پاداش، بلکه از سر محبت و اشتیاق به معشوق صورت می‌گیرد. به تعبیر دیگر، انسان خدا را نه فقط برای آنچه به او می‌بخشد، بلکه به سبب خودِ او دوست می‌دارد.

این پژوهشگر با اشاره به جایگاه رابعه عدویه در تاریخ عرفان اسلامی، اظهار کرد: یکی از جلوه‌های برجسته این تحول فکری را می‌توان در اندیشه رابعه مشاهده کرد؛ آنجا که عبادت از انگیزه ترس از دوزخ و طمع بهشت فراتر می‌رود و عشق به خداوند به انگیزه اصلی بندگی تبدیل می‌شود.

 شادی؛ از یک هیجان روان‌شناختی تا یک تجربه وجودی

فرهمند سرابی در ادامه با تأکید بر تفاوت شادی به‌عنوان یک احساس زودگذر با شادی به‌مثابه یک تجربه وجودی، بیان کرد: شادی را نباید صرفاً به خندیدن، لذت بردن یا برخورداری از شرایط مطلوب زندگی محدود کرد. ممکن است انسان از بسیاری از امکانات مادی برخوردار باشد، اما همچنان احساس بی‌معنایی و نارضایتی کند؛ همان‌گونه که ممکن است در شرایط دشوار زندگی، از نوعی آرامش درونی، امید و رضایت عمیق برخوردار باشد.

وی افزود: در نگاه وجودی، شادی با تجربه حضور، پیوند، معنا و ارتباط با حقیقت ارتباط دارد. انسان هنگامی که احساس می‌کند با امری ارزشمند و فراتر از منافع فردی خود پیوند دارد، زندگی را به گونه‌ای متفاوت تجربه می‌کند. در عرفان عاشقانه، این پیوند در نسبت انسان با خداوند و تجربه حضور معشوق معنا پیدا می‌کند. از این منظر، عشق می‌تواند سرچشمه نوعی شادی عمیق باشد که به شرایط بیرونی و برخورداری‌های مادی وابسته نیست.

 

وی با اشاره به اینکه در خوانش زاهدانه، خوف، نگرانی از عاقبت، محاسبه نفس و توجه به فاصله انسان با کمال مطلوب می‌توانند بر تجربه دینی غلبه کنند، تصریح کرد: در خوانش عاشقانه، محور اصلی تجربه معنوی از ترس و نگرانی، به  سمت محبت، اشتیاق و حضور تغییر می‌کند. البته این به معنای نفی رنج، اندوه یا فراق در عرفان عاشقانه نیست؛ بلکه تفاوت در آن است که حتی اندوه عاشق نیز در افق عشق و امید معنا پیدا می‌کند.

عشق و دگرگونی تجربه انسان از جهان

محمد فرهمند سرابی در بخش دیگری از سخنان خود به تأثیر عشق در تغییر نگرش انسان به جهان و زندگی پرداخت و گفت: عشق صرفاً یک احساس فردی و عاطفه انسانی نیست، بلکه می‌تواند نوع نگاه انسان به خود، دیگران و جهان پیرامون را دگرگون کند. انسان عاشق، جهان را تنها مجموعه‌ای از اشیا و پدیده‌های مادی نمی‌بیند، بلکه در پس زیبایی‌ها و جلوه‌های هستی، نشانه‌هایی از حقیقت و معنا را جست‌وجو می‌کند.

وی با اشاره به جایگاه زیبایی و جمال در سنت عرفانی، بویژه در اندیشه مولانا و روزبهان بقلی، خاطرنشان کرد: در عرفان عاشقانه، زیبایی‌های جهان می‌توانند دریچه‌ای برای کشف حقیقت باشند. در چنین نگاهی، معنویت لزوماً به معنای گریز از زندگی و فاصله گرفتن از جهان نیست، بلکه می‌تواند به معنای کشف دوباره زیبایی‌های هستی و تجربه عمیق‌تر حضور در جهان باشد. در چنین نگاهی، معنویت لزوماً به معنای گریز از زندگی و فاصله گرفتن از جهان نیست، بلکه می‌تواند به معنای کشف دوباره زیبایی‌های هستی و تجربه عمیق‌تر حضور در جهان باشد.

فرهمند سرابی با تأکید بر جایگاه ویژه شادی در منظومه فکری مولانا، اظهار کرد: در اندیشه مولانا، عشق نیرویی تحول‌آفرین است که انسان را از وضعیت ایستایی، محدودیت و خودمحوری خارج می‌کند و به سوی گشودگی، سرزندگی و تجربه‌ای تازه از هستی سوق می‌دهد. شادی در شعر مولانا صرفاً واکنشی به اتفاقات خوشایند نیست، بلکه نشانه‌ای از دگرگونی درونی انسان در پرتو عشق است. وی با اشاره به ابیاتی از دیوان شمس، از جمله: «مرده بدم زنده شدم، گریه بدم خنده شدم / دولت عشق آمد و من دولت پاینده شدم» بیان کرد: مولانا در این ابیات از نوعی تولد دوباره سخن می‌گوید؛ تحولی که در آن عشق، وضعیت وجودی انسان را دگرگون می‌کند. مردگی به زندگی، گریه به خنده و محدودیت به گشودگی تبدیل می‌شود. بنابراین، شادی در اینجا نتیجه یک اتفاق بیرونی نیست، بلکه حاصل تغییری عمیق در نحوه بودن و تجربه کردن جهان است. وی همچنین با اشاره به غزل معروف مولانا: «آمد بهار جان‌ها ای شاخ تر به رقص آ / چون یوسف اندر آمد، مصر و شکر به رقص آ» افزود: در جهان شعری مولانا، حضور معشوق همچون بهاری است که به هستی جان تازه می‌بخشد. بهار در اینجا تنها یک پدیده طبیعی نیست، بلکه نماد شکوفایی، تجدید حیات و بازگشت سرزندگی به جهان است. عشق، جهان را از سکون خارج می‌کند و انسان و هستی را به حرکت و پویایی فرامی‌خواند. از این منظر، شادی نوعی مشارکت در حیات و پویایی هستی است.

نسبت عشق با سلامت روان و شکوفایی انسان

این پژوهشگر در ادامه، با پیوند دادن مباحث عرفانی به برخی مفاهیم روان‌شناسی معاصر، به ظرفیت‌های اندیشه مولانا برای فهم سلامت روان و بهزیستی انسان اشاره کرد و گفت: در روان‌شناسی معاصر، شادی و بهزیستی صرفاً با لذت‌های لحظه‌ای و هیجان‌های مثبت سنجیده نمی‌شوند، بلکه مؤلفه‌هایی همچون معنا در زندگی، احساس تعلق، روابط مثبت، امید، خودشکوفایی و شکوفایی روان‌شناختی نیز در این زمینه اهمیت دارند. وی افزود: از این منظر، می‌توان میان برخی آموزه‌های عرفان عاشقانه و مفاهیمی مانند بهزیستی روان‌شناختی و شکوفایی انسان ارتباط برقرار کرد. عشق، هنگامی که از سطح تملک، وابستگی و منفعت‌طلبی فراتر می‌رود و به تجربه‌ای مبتنی بر محبت، بخشندگی و گشودگی تبدیل می‌شود، می‌تواند به زندگی انسان معنا ببخشد و احساس پیوند او با دیگران و جهان را تقویت کند.

این پژوهشگر اندیگاه روایت ایرانی تأکید کرد: البته نباید مفاهیم عرفانی را به‌طور کامل با اصطلاحات روان‌شناسی جدید یکسان دانست؛ زیرا شادی در عرفان مولانا ابعادی عمیق‌تر از یک حالت هیجانی دارد و با تحول درونی، رهایی از خودمحوری و تجربه پیوند با حقیقت همراه است. بااین‌حال، بازخوانی این میراث معنوی می‌تواند افق‌های تازه‌ای برای فهم شادی، امید و سلامت روان در جهان معاصر فراهم آورد. وی در پایان با اشاره به اهمیت بازخوانی اندیشه مولانا در زندگی امروز اظهار داشت: در روزگاری که انسان معاصر با گونه‌های مختلف اضطراب، تنهایی، بی‌معنایی و گسست‌های ارتباطی مواجه است، بازگشت به سنت‌های معنوی و ادبیات عاشقانه می‌تواند فرصتی برای بازاندیشی در معنای زندگی و کیفیت روابط انسانی فراهم کند. پیام عرفان عاشقانه مولانا آن است که شادی را نباید صرفاً در تغییر شرایط بیرونی جست‌وجو کرد؛ بلکه بایستی شیوه دیدن جهان، نسبت خود با دیگران و نحوه حضور در زندگی را تغییر داد.

 

ارسال نظر شما
مجموع نظرات : 0 در انتظار بررسی : 0 انتشار یافته : 0
  • نظرات ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیران سایت منتشر خواهد شد.
  • نظراتی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • نظراتی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.

eleven + 12 =