تاریخ انتشار : یکشنبه 1 آذر 1405 - 0:11
کد خبر : 19645

هر موبایل، یک تحلیلگر!

چرا در عصر شبکه‌های اجتماعی، اظهارنظر غیرتخصصی فراگیر شده است؟

چرا در عصر شبکه‌های اجتماعی، اظهارنظر غیرتخصصی فراگیر شده است؟
کافی است اتفاقی اقتصادی، سیاسی یا اجتماعی رخ دهد؛ چند دقیقه بعد، فضای مجازی پر می‌شود از تحلیل‌ها و نسخه‌های کارشناسی که گاه با اطمینانی عجیب بیان می‌شوند. محسن قلی‌زاده بستان آباد، پژوهشگر اندیشگاه روایت ایرانی، در یادداشتی با عنوان «هر موبایل، یک تحلیلگر!» به بررسی این پدیده می‌پردازد که چگونه در عصر «اقتصاد توجه» و شبکه‌های اجتماعی، مرز میان نظر شخصی، اطلاعات عمومی و تحلیل تخصصی کمرنگ شده و گاهی صرف دسترسی به اطلاعات، جایگزین دانش، تجربه و تخصص شده است.

به گزارش قاصدک شرق پژوهشگر اندیشگاه روایت ایرانی درباره عصر شبکه های اجتماعی نوشت: «شاید مهم‌ترین نشانه آگاهی، توانایی سخن گفتن درباره همه‌چیز نباشد؛ بلکه دانستن این نکته باشد که درباره چه موضوعی، تا چه اندازه می‌دانیم و کجا باید به جای تحلیل کردن، بیشتر بیاموزیم.»

یادداشت تحلیلی ـ فرهنگی

هر موبایل، یک تحلیلگر!

تأملی درباره فراگیری اظهارنظرهای غیرتخصصی در عصر شبکه‌های اجتماعی و اقتصاد توجه

محسن قلی‌زاده بستان‌آباد| پژوهشگر اندیشگاه روایت ایرانی

کافی است اتفاقی اقتصادی، سیاسی، اجتماعی، ورزشی یا حتی پزشکی رخ دهد؛ چند دقیقه بعد، شبکه‌های اجتماعی از تحلیل‌ها، قضاوت‌ها، توصیه‌ها و نسخه‌هایی پر می‌شوند که گاهی با اطمینانی شگفت‌آور بیان می‌شوند. گویی در جهان امروز، هر تلفن همراه به یک رسانه تبدیل شده و هر صاحب تلفن همراهی نیز می‌تواند در جایگاه تحلیلگر، منتقد یا حتی مشاور ظاهر شود.

دسترسی گسترده به اطلاعات و فراهم‌شدن امکان اظهارنظر برای شهروندان، بی‌تردید از دستاوردهای ارزشمند عصر ارتباطات است. امروز تولید و انتشار محتوا دیگر در انحصار رسانه‌های رسمی و گروه محدودی از متخصصان نیست. هر فردی می‌تواند دیدگاه خود را درباره مسائل جامعه بیان کند، پرسش مطرح کند یا تجربه‌ای را با دیگران به اشتراک بگذارد. این تحول، ظرفیت‌های تازه‌ای برای مشارکت اجتماعی، گردش اطلاعات و شکل‌گیری گفت‌وگوهای عمومی فراهم کرده است.

بااین‌حال، مسئله از جایی آغاز می‌شود که مرز میان نظر شخصی، آگاهی عمومی و تحلیل تخصصی به‌تدریج کم‌رنگ می‌شود.

گاهی فردی بدون برخورداری از دانش کافی درباره اقتصاد، نسخه‌ای برای نجات اقتصاد کشور ارائه می‌کند؛ بدون تجربه حرفه‌ای در مدیریت کسب‌وکار، به دیگران مشاوره می‌دهد؛ درباره مسائل پزشکی توصیه‌های قطعی مطرح می‌کند یا با مشاهده چند خبر و نمودار، خود را تحلیلگر بازارهای مالی می‌داند. در چنین شرایطی، به نظر می‌رسد دسترسی به اطلاعات، با برخورداری از دانش و تخصص اشتباه گرفته شده است.

البته مسئله این نیست که افراد نباید درباره موضوعات مختلف اظهارنظر کنند. پرسش مهم‌تر این است که آیا میزان اطمینان ما هنگام بیان یک نظر، با میزان شناخت و آگاهی‌مان از آن موضوع تناسب دارد؟

برای فهم بهتر این پدیده می‌توان به مفهوم «اقتصاد توجه» رجوع کرد. در فضای دیجیتال امروز، توجه مخاطب به منبعی ارزشمند تبدیل شده است. تعداد بازدیدها، پسندیدن‌ها، نظرها و دنبال‌کنندگان، برای بسیاری از تولیدکنندگان محتوا تنها نشانه ارتباط با مخاطب نیست، بلکه می‌تواند به شهرت، اعتبار اجتماعی و حتی درآمد اقتصادی منجر شود.

در چنین فضایی، گاهی یک اظهارنظر جنجالی، قاطع یا هیجان‌برانگیز، بیش از تحلیلی دقیق و مستند دیده می‌شود. سازوکارهای پیشنهاد محتوا در شبکه‌های اجتماعی نیز ممکن است با برجسته‌کردن مطالبی که تعامل بیشتری ایجاد می‌کنند، این روند را تقویت کنند. در نتیجه، رقابت برای جلب توجه، گاه بر ضرورت ارائه اطلاعات معتبر و تحلیل مسئولانه پیشی می‌گیرد.

کسی که با اطمینان کامل درباره موضوعی سخن می‌گوید، ممکن است بیشتر از فردی دیده شود که با احتیاط، ارجاع به شواهد و درنظرگرفتن پیچیدگی‌های مسئله اظهارنظر می‌کند. در این میان، مخاطب نیز ممکن است قاطعیت در بیان را با اعتبار علمی و تخصصی اشتباه بگیرد؛ درحالی‌که مطمئن سخن‌گفتن، لزوماً به معنای درست سخن‌گفتن نیست.

اقتصاد توجه از این منظر تنها بر میزان دیده‌شدن محتوا اثر نمی‌گذارد؛ بلکه ممکن است شیوه سخن‌گفتن و داوری‌کردن افراد را نیز تغییر دهد. وقتی اظهارنظرهای قطعی و واکنش‌های تند بیشتر مورد توجه قرار می‌گیرند، پذیرش تردید، بیان محدودیت دانسته‌ها و خودداری از قضاوت شتاب‌زده ممکن است در فضای عمومی کم‌جاذبه‌تر به نظر برسد.

البته نباید تصور کرد که برخورداری از مدرک دانشگاهی یا عنوان تخصصی، به‌تنهایی درستی همه تحلیل‌ها را تضمین می‌کند. تخصص واقعی به ترکیبی از دانش، تجربه، مطالعه مستمر، آشنایی با روش‌های معتبر بررسی مسائل و توانایی تشخیص محدودیت‌های دانسته‌ها وابسته است. یکی از نشانه‌های مهم برخورداری از تخصص نیز آمادگی برای بازنگری در داوری‌ها و پذیرش خطاست.

از سوی دیگر، تجربه شخصی و مطالعه چند مطلب در فضای مجازی، هرچند می‌تواند برای شکل‌گیری پرسش و آگاهی اولیه سودمند باشد، لزوماً صلاحیت ارائه توصیه تخصصی را فراهم نمی‌کند؛ به‌ویژه در حوزه‌هایی مانند سلامت، امور مالی و موضوعات حقوقی که تصمیم‌گیری بر اساس اطلاعات نادرست ممکن است پیامدهای جدی برای زندگی افراد داشته باشد.

درعین‌حال، نباید جامعه‌ای را مطلوب بدانیم که در آن تنها متخصصان حق سخن‌گفتن داشته باشند. نقد، پرسشگری و مشارکت عمومی از ضرورت‌های یک جامعه پویاست. هر شهروندی حق دارد درباره مسائل گوناگون نظر بدهد، اما حق اظهارنظر با اعتبار تخصصی یک اظهارنظر یکسان نیست.

بیان یک تجربه شخصی با ارائه توصیه پزشکی تفاوت دارد. نقد یک تصمیم اقتصادی، لزوماً به معنای برخورداری از توانایی طراحی سیاست اقتصادی نیست. دنبال‌کردن اخبار بازارهای مالی نیز با تحلیل حرفه‌ای و مسئولانه آن بازار تفاوت دارد. شناخت این مرزها به معنای محدودکردن گفت‌وگو نیست؛ بلکه به ارتقای کیفیت آن کمک می‌کند.

شاید آنچه امروز بیش از هر زمان دیگری به آن نیاز داریم، تقویت فرهنگ اظهارنظر مسئولانه و توانایی تشخیص اعتبار اطلاعات باشد؛ فرهنگی که در آن، افراد پیش از انتشار یک تحلیل یا توصیه، به پشتوانه علمی و تجربی گفته‌های خود توجه کنند، میان دانسته و برداشت شخصی تفاوت بگذارند و در صورت اطمینان‌نداشتن، از بیان داوری‌های قطعی پرهیز کنند.

این مسئولیت تنها بر عهده تولیدکنندگان محتوا نیست. مخاطبان نیز باید بیاموزند که شهرت، تعداد دنبال‌کنندگان و میزان بازدید، معیار کافی برای اعتماد به یک تحلیل نیست. اعتبار یک ادعا را باید با توجه به شواهد، کیفیت استدلال، صلاحیت گوینده در موضوع مورد بحث و امکان بررسی مستقل آن سنجید.

در روزگاری که انتشار یک نظر تنها چند ثانیه زمان می‌برد، شاید مهم‌ترین نشانه آگاهی، توانایی سخن‌گفتن درباره همه‌چیز نباشد؛ بلکه دانستن این نکته باشد که درباره چه موضوعی، تا چه اندازه می‌دانیم و در کجا باید به‌جای تحلیل‌کردن، بیشتر بیاموزیم.

جامعه آگاه، جامعه‌ای نیست که همه اعضای آن درباره همه مسائل پاسخ آماده داشته باشند؛ جامعه‌ای است که در آن پرسیدن ارزشمند باشد، تخصص محترم شمرده شود، امکان نقد وجود داشته باشد و هیچ‌کس صرفاً به دلیل بلندتر سخن‌گفتن یا بیشتر دیده‌شدن، صاحب حقیقت تلقی نشود.

ارسال نظر شما
مجموع نظرات : 0 در انتظار بررسی : 0 انتشار یافته : 0
  • نظرات ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیران سایت منتشر خواهد شد.
  • نظراتی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • نظراتی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.

four × three =